Kopmuş bir bakır iz, doğru kesitte yalıtımlı telle köprülenip titreşime karşı sabitlendiğinde kalıcı bir onarımdır; bu onarımı başarısız kılan şey köprünün kendisi değil, serbest bırakılmış bir tel ya da kopmanın nedeninin bulunmamış olmasıdır. Serviste karar bu yüzden "köprülenebilir mi" sorusundan önce "neden koptu" sorusuna bağlanır.
Aşağıda izlerin neden koptuğu, kopuğun nasıl bulunduğu, köprülemenin nasıl yapıldığı ve hangi kopmaların onarıma kapalı olduğu sırayla yazılı.
İz neden kopar
- Korozyon: suyun bıraktığı tortu izi incelterek koparır; süreç cihaz çalışırken hızlanır.
- Aşırı akım: kısa devre anında izin kendisi sigorta gibi davranır ve açılır.
- Mekanik zorlama: düşme, kartın bükülmesi ya da konnektörün kaldıraç gibi zorlanması.
- Isı: sıcaklık kontrolsüz lehim, pedin ve altındaki izin kalkmasına yol açar.
- Titreşim: lehim noktasında başlayan çatlak zamanla ize kadar ilerler.
İlk maddenin ayrıntısını kartta korozyon ve onarım şansı yazısında, son maddenin ayrıntısını titreşimden bozulan cihaz ve lehim çatlağı yazısında anlattık. Üçüncü madde özellikle kullanıcı müdahalesi görmüş cihazlarda sık çıkar.
Kopuk iz nasıl bulunur
Kopuğun yerini bulmak onarımın en uzun süren aşamasıdır. Üretici şeması elde yoksa iz, iki uç arasında süreklilik ölçülerek takip edilir; bu ölçüm kart gerilimsizken yapılır. Gözle görülen bir kopma varsa iş kolaydır, ancak izler çoğu zaman lehim maskesinin altında ya da iki katman arasındadır.
Kopmanın görünmediği durumlarda belirtiden geriye gidilir: hangi işlev çalışmıyorsa o işlevin beslemesi ve sinyal yolu izlenir. Konnektör tarafında yoğunlaşan arızalarda yol genellikle soket pedlerine çıkar; o konuyu yanmış soket ve pin onarımı yazısında ele aldık. Bütün bu çalışma, kartın sökülüp büyütme altında incelenmesini gerektirdiği için kart seviyesinde onarım kapsamına girer.
Köprüleme nasıl yapılır
İşlem şu sırayla yürür. İzin sağlam kalan iki ucu, lehim maskesi kontrollü biçimde açılarak ortaya çıkarılır ve temizlenir. Üzerinden geçecek akıma uygun kesitte, yalıtımlı ve ince bir tel seçilir; besleme hattı ile sinyal hattı için aynı tel kullanılmaz. Tel iki uca lehimlenir, ardından kartın üzerine yatırılarak yapışkan bir malzemeyle sabitlenir.
Sabitleme bu onarımın en kritik adımıdır. Havada kalan bir tel, araç titreşiminde salınır ve lehim noktasından kopar; üstelik komşu noktalara temas ederek yeni bir arıza yaratabilir. Son adımda müdahale edilen bölgenin koruyucu kaplaması yenilenir, çünkü açılan maske o noktayı neme karşı savunmasız bırakır.
Hangi kopmalar köprülenemez
| Durum | Neden sorun | Sonuç |
|---|---|---|
| Kopma iç katmanda | İzin uçlarına erişilemiyor | Onarım çoğu zaman mümkün değil |
| Ped tamamen kalkmış | Lehimlenecek yüzey kalmamış | Komşu noktadan dolaylı bağlantı denenir |
| Yüksek hızlı veri hattı | Telin uzunluğu sinyali bozar | Köprü işe yaramaz |
| Yoğun entegrenin altı | Nokta erişilemez konumda | Entegrenin sökülmesi gerekir |
| Geniş alanda çok sayıda kopma | Kart yapısı bozulmuş | Onarım kalıcı olmaz |
Üçüncü satır sık yanlış anlaşılır: her kopuk yol telle uzatılamaz. Görüntü ve bellek hatları gibi hızlı sinyal taşıyan yollarda telin uzunluğu ve kart üzerinde izlediği güzergâh sinyali bozar; böyle bir hatta köprü yapılsa bile cihaz kararsız çalışır. Tablodaki durumlardan biri geçerliyse servis onarımın sınırını bildirir ve gerekçesini onarılamaz raporu olarak yazar.
Kalıcılığı ne belirler
Köprülemenin ömrünü üç şey belirler. Birincisi sabitlemedir; tel kart yüzeyine yatırılıp tutturulduğunda titreşim onu zorlamaz. İkincisi doğru kesittir; akımı taşımaya yetmeyen bir tel ısınır ve zamanla yalıtımı bozulur. Üçüncüsü ve en önemlisi kök nedenin giderilmesidir: korozyon temizlenmediyse yeni tel de aynı tortunun içinde kalır, kısa devre bulunmadıysa köprü ikinci kez açılır.
Onarımdan sonra cihaz yalnızca çalıştığı için değil, zorlandığı için de test edilir. Soğuk ve sıcak halde ayrı ayrı denenir, titreşim altında kontrol edilir ve ilgili işlev tekrar tekrar çalıştırılır. Aralıklı çıkan arızaların serviste neden zor yakalandığını aralıklı arıza serviste tekrarlanmıyor yazısında anlattık; köprüleme sonrası test bu riski azaltmak için yapılır.
Köprüleme kaç yerde yapılabilir
Tek bir köprü, kartın elektriksel davranışını kayda değer biçimde değiştirmez. Köprü sayısı arttıkça tablo değişir: her ek, titreşim altında zorlanan yeni bir mekanik nokta ve nem için yeni bir giriş demektir. Bu yüzden servis, aynı kart üzerinde çok sayıda kopma bulduğunda tek tek onarım yerine kartın bütününü değerlendirir.
Değerlendirmede iki soru sorulur. Birincisi kopmaların aynı bölgede toplanıp toplanmadığıdır; bir bölgede yoğunlaşan kopmalar o bölgede ortak bir neden olduğunu, çoğu zaman su ya da aşırı akım geçişini gösterir. İkincisi kopan hatların ne taşıdığıdır; besleme hatlarında köprüleme daha güvenlidir, hızlı sinyal hatlarında ise birkaç köprü bile cihazı kararsız hale getirir.
Kullanıcı tarafında neden denenmemeli
Kopuk izi evde kapatmaya çalışmak, bu arızada en sık görülen ikincil hasar kaynağıdır. Kalın bir tel ya da lehim yığını komşu izlere temas eder; sıcaklık kontrolsüz lehim maskeyi yakar ve altındaki ikinci bir izi de koparır. Üstelik yanlış noktadan yapılan bir bağlantı, besleme ile sinyali birleştirerek sağlam entegreleri de riske atar. Bu tür cihazların serviste nasıl değerlendirildiğini kullanıcı tarafından sökülmüş cihazın onarımı yazısında yazdık.
Özet
- Köprüleme, doğru tel ve doğru sabitlemeyle kalıcı bir onarımdır.
- Kopmanın nedeni bulunmadan yapılan köprü kısa ömürlüdür.
- İç katman kopmaları ve yüksek hızlı veri hatları köprülemeye kapalıdır.
- Açılan lehim maskesinin koruyucu kaplaması yenilenir.
- Onarım sonrası cihaz soğuk ve sıcak halde ayrı ayrı test edilir.
WebTeknoServis araç kamerası, araç monitörü, multimedya ve ses cihazlarında kart onarımı yapar; anlaşmalı kargoyla Türkiye genelinden cihaz kabul eder.
