Multimedya ünitesinin arkasındaki soket yandıysa hasar üç ayrı katmanda olabilir ve onarım kararı bu katmanın hangisi olduğuna göre değişir: soketin pinleri, soketin kart üzerindeki lehim ayakları ya da kartın bakır izi. İlk ikisi kart seviyesinde onarılır; iz yanığı kartın içine ulaşmışsa onarım sınırına gelinir.
Belirti genellikle şöyle başlar: ünite ara ara kapanır, kapanma sırasında yanık ya da sıcak plastik kokusu duyulur, soket sökülünce bir ya da iki pinin kararmış olduğu görülür. Koku varsa cihaz enerjisiz bırakılmalıdır; bu durumda yapılacak ilk üç işi cihazdan yanık kokusu geldiğinde ilk 3 adım yazısında ayrıca anlattık.
Soket neden yanar
Yanma neredeyse her zaman akımdan değil, temas direncinden doğar. Gevşek oturan ya da yorulmuş bir pin, aynı akımı daha yüksek dirençle geçirir; o noktada açığa çıkan ısı plastiği yumuşatır, yumuşayan plastik teması daha da gevşetir ve süreç kendini besler. Bu yüzden hasar çoğu zaman tek bir pinde yoğunlaşır ve komşu pinler sağlam kalır.
Temas direncini artıran başlıca etkenler şunlardır:
- Soketin tam oturmaması; mandalın kapanmadan bırakılması.
- Titreşimle yorulan ve yay basıncını kaybeden dişi pinler.
- Pin yüzeyinde oksitlenme ve kirlenme.
- Besleme ve toprak pinlerinin tek bir pine yüklenmesi.
- Soketin birçok kez takılıp çıkarılmış olması.
Ünitenin kendi gücünü çektiği besleme ve toprak pinleri ile ekran arkasındaki bağlantı soketleri bu nedenle en sık etkilenen noktalardır. Sinyal pinlerinde aynı gevşeme ısı üretmez; orada belirti ses kaybı, görüntü kopması ya da bir işlevin hiç çalışmaması biçiminde çıkar. Yani yanma belirtisi gördüğünüz pin, büyük olasılıkla akım taşıyan pindir ve hangi pinin ne taşıdığı bilinmeden yapılan müdahale hasarı büyütür.
Belirti nasıl ilerler
Soket yanığı tek adımda olmaz; sırası genellikle şudur. Önce ünite yalnızca ağır yük altında, örneğin ses yüksekken ya da ekran tam parlaklıktayken kapanır. Sonra kapanmalar sıklaşır ve ünite kendi kendine yeniden başlar. Daha sonra sıcak plastik kokusu gelir. Son aşamada ünite hiç açılmaz. Her aşamada hasar bir katman daha ilerlediği için, erken fark edilen bir soket yanığı çoğu zaman yalnızca soket değişimiyle kapanır; geç kalınan aynı arıza kart onarımına döner.
Üç katman nasıl ayrılır
| Bulgu | Hasarın katmanı | Onarım |
|---|---|---|
| Pin kararmış, plastik sağlam | Yalnızca pin yüzeyi | Temizlik ve temas kontrolü |
| Plastik erimiş, pin oynak | Soket gövdesi | Soket değişimi, lehim yenileme |
| Kart üzerinde kahverengi halka | Lehim ayağı ve pad | Pad onarımı ve yeni soket |
| Kartta siyah yanık ve kabarma | Bakır iz, muhtemelen iç katman | Sınırda; iz görülebiliyorsa köprüleme |
| Yanık iz entegre tarafına uzuyor | Devrenin devamı | Devre izlenerek genişletilir |
Ayrım yapılmadan yeni soket lehimlemek en sık karşılaştığımız hatalı müdahaledir. Pad yanmışsa yeni soket mekanik olarak oturur ama elektriksel yolu taşımaz; cihaz kısa süre sonra aynı belirtiyi verir.
Onarımda ne yapılır
Soket onarımı sırayla yürür. Önce eski soket kontrollü ısı ile sökülür ve kart altındaki pad'lerin durumu büyütme altında incelenir. Kalkmış pad varsa iletken yol kartın sağlam bölümünden alınarak yeniden kurulur. Yeni soket, ayakları tek tek doldurularak lehimlenir ve her pin ile devrenin devamı arasındaki süreklilik ölçülür. Son adımda ünite yük altında çalıştırılır; soket bölgesinin ısınması izlenir.
Söküm öncesinde yapılan iki ölçüm işin yönünü belirler. Birincisi, soket pini ile kartın üzerindeki ilk bileşen arasındaki süreklilik ölçümüdür: süreklilik yoksa hasar pinin ötesine geçmiştir. İkincisi, besleme hattının toprağa karşı direnci ölçümüdür; beklenenden düşük bir değer, hasarın regülatör tarafına ilerlediğini gösterir. Bu iki ölçüm yapılmadan soket değiştirildiğinde, cihaz tezgâhta kısa süre çalışıp müşteride yeniden arıza verir.
Onarım sonrasında ünite doğrudan paketlenmez. Soket bölgesi ısı kaynağı olduğu için cihaz, yük altında bir süre çalıştırılarak izlenir ve pinlerin ısınma davranışı kontrol edilir. Onarımdan dönen bir cihazda nelere bakılacağını onarımdan dönen cihazın kabul kontrolü yazısında listeledik.
Burada bir ayrım önemlidir: cihaz tarafındaki soket, pin ve kart onarımı teknik servis işidir. Araç içindeki kablo demetinin ucu da yanmışsa, o tarafın değişimi ve araca yeniden uygulanması montaj işidir; ünite onarılsa bile yanmış demet ucuyla takıldığında arıza kısa sürede geri döner. İki tarafın birlikte ele alınması gerekir.
Hangi durumda onarım sınırına gelinir
Yanığın kart yüzeyinde kalması iyi haberdir; iz görülüyorsa köprülenir. Sınır, yanığın çok katlı kartın iç katmanına ulaştığı yerdedir: orada ne kopan ucun yeri görülebilir ne de güvenilir bir köprü kurulabilir. Soket bölgesindeki besleme hattı regülatöre kadar ilerlemiş bir hasar bırakmışsa, onarım yalnızca soketle sınırlı kalmaz; devre izlenerek genişler ve maliyeti belirleyen de bu genişliktir.
Yanlış besleme ile gelen hasarın sınırını yanlış adaptör ve 24 V besleme hasarı yazısında ayrıca ele aldık.
Tekrarını önlemek için
- Soketi mandalı kapanana kadar oturtun; yarım oturan soket en sık yanma nedenidir.
- Ünite sökülüp takıldıktan sonra pinlerin rengine ve plastiğin yüzeyine bakın.
- Kapanma sırasında koku varsa cihazı enerjisiz bırakın ve yeniden denemeyin.
- Bir pinin kararması tek başına belirti sayılır; beklemeden teşhise gönderin.
Özet
Yanmış soket, cihazın bittiği anlamına gelmez. Hasar pinde ya da lehim ayağındaysa onarım nettir; kart izine ulaşmışsa devre izlenerek genişletilir ve iç katman kopmasında sınıra gelinir. WebTeknoServis bu ayrımı cihazı açıp büyütme altında inceleyerek yapar ve Türkiye genelinde kargoyla gelen cihazlarda da aynı sırayı izler.
