Titreşim bir araç kamerasını ya da multimedya ünitesini çoğunlukla dışından değil içinden bozar: devre kartındaki lehim noktalarında mikro çatlak, konnektör pimlerinde gevşeme, kart üstündeki ağır parçaların ayağında kopma oluşur. Bu yüzden bozuk yolda çalışan araçlarda, ticari araçlarda, kamyon ve motosiklet kullanımında arızalar aynı cihazın şehir içi kullanımına göre hem daha erken hem de daha tuhaf biçimde ortaya çıkar: cihaz bazen çalışır, bazen çalışmaz, sarsıntıda görüntü gider, duran araçta sorun görünmez.
Aşağıda titreşimin devre kartında tam olarak neyi yorduğunu, hangi belirtilerin lehim çatlağına işaret ettiğini, hangi arızaların aynı belirtiyi verip başka yerden çıktığını ve serviste hangi sırayla arandığını bulacaksınız.
Titreşim cihazın neresini yorar
Bir devre kartında her parça aynı ağırlıkta değildir. Hafif yüzey montaj dirençleri titreşimi kolay taşır; ağır olanlar ise her sarsıntıda kendi lehim ayağını kaldıraç gibi zorlar. Pratikte en çok yorulan noktalar şunlardır:
- Besleme girişi ve jak: kabloyla birlikte hareket eden tek noktadır, hem titreşim hem çekme kuvveti alır.
- Hafıza kartı yuvası: yay temaslı, ince ayaklı bir parçadır; yuvanın karta lehimlendiği uçlar erken yorulur.
- Kamera ve ekran flex konnektörleri: kilitli soket yerinden oynarsa temas aralıklı hâle gelir.
- Ağır parçalar: kondansatör, süperkapasitör, bobin, hoparlör ve ekran bağlantı soketleri kendi kütlesiyle ayağını zorlar.
- Lens tutucu ve sensör kartı: kopma olmasa bile konum kayması netlik ve çerçeve hizasını bozar.
Sıcaklık bu tabloyu hızlandırır. Yazın güneş altında ısınıp gece soğuyan bir cihaz her gün genleşip büzülür; titreşim bu yorgunluğun üstüne binince çatlak, tek bir olayla değil aylar içinde oluşur. Bu yüzden titreşim arızası genellikle bir anda gelmez, önce kaybolup geri gelen bir belirti olarak başlar.
Lehim çatlağına işaret eden belirtiler
Lehim çatlağının ayırt edici yanı, arızanın fiziksel koşula bağlı olmasıdır. Yazılım arızası cihaz dururken de aynı davranır; mekanik bir temas sorunu ise harekete, ısıya ve bastırmaya göre değişir.
- Araç hareket halindeyken kayıt kesiliyor, duran araçta sorunsuz çalışıyor.
- Kasaya hafifçe dokunulduğunda ya da kablo oynatıldığında görüntü gelip gidiyor.
- Cihaz soğukken açılmıyor, bir süre çalıştıktan sonra düzeliyor (ya da tersi).
- Belirli bir yol bölümünde, her seferinde aynı tümsekte cihaz yeniden başlıyor.
- Hafıza kartı bazen tanınıyor bazen tanınmıyor, ama kart başka cihazda sorunsuz okunuyor.
- Arıza serviste masada tekrarlanmıyor; cihaz sarsıldığında kendini gösteriyor.
Aynı belirtiyi veren farklı arızalar
Titreşim belirtisi gibi görünen her olayın nedeni kart üzerinde değildir. Aşağıdaki ayrım, cihazı göndermeden önce doğru soruyu sormanıza yardım eder.
| Belirti | Titreşim/lehim tarafı | Başka olasılık |
|---|---|---|
| Hareket halinde kayıt kesiliyor | Besleme jakında ya da kart üstünde temas kopması | Çakmaklık yuvası veya kablo içinde kopuk tel |
| Kart bazen tanınmıyor | Yuvanın lehim ayaklarında çatlak | Kartın kendi ömrünü tamamlaması, dosya sistemi bozulması |
| Görüntü anlık siyaha düşüyor | Sensör flex soketinde gevşeme | Aşırı ısınma koruması, yazılım çökmesi |
| Cihaz kendi kendine yeniden başlıyor | Güç hattında aralıklı temas | Düşük gerilim kesmesi, uygunsuz adaptör |
| Görüntü net değil | Lens tutucunun konum kayması | Lens kirliliği, cam ardı yansıma |
Serviste sıralı teşhis nasıl yürür
Mekanik kaynaklı aralıklı arızada sıra önemlidir, çünkü cihaz açılıp kapatıldıkça belirti kaybolabilir. İzlenen yol kabaca şöyledir:
- Gözle inceleme: kasa açılmadan önce jak, kablo girişi ve braket yüzeyi kontrol edilir; sonra kart büyütme altında taranır. Çatlamış lehim çoğu zaman mat, halka biçimli bir iz bırakır.
- Enerji vermeden ölçüm: şüpheli hatlarda süreklilik ve empedans ölçülür. Enerji öncesi ölçüm, zaten zayıf olan bir hattı daha fazla zorlamamak içindir.
- Koşullu test: cihaz çalışırken kart kontrollü biçimde zorlanır; belirtinin hangi dokunuşta tekrarlandığı not edilir. Arızayı tekrarlatabilmek, onarımın doğrulanabilmesi demektir.
- Isı değişimiyle test: soğuk ve ısınmış durumda aynı ölçüm yinelenir; yalnızca bir koşulda çıkan sorun mekanik temasa işaret eder.
- Onarım ve tekrar test: çatlak nokta yeniden lehimlenir, gerekiyorsa soket ya da yuva değişir, ardından cihaz titreşim benzeri koşulda bir süre çalıştırılarak izlenir.
Bu adımların çoğu cihaz açılmadan yapılamaz; bu yüzden aralıklı arızada kullanıcıdan gelen bilgi, ölçüm kadar değerlidir. Arızanın hangi yolda, hangi hızda, araç soğukken mi sıcakken mi çıktığını yazmak teşhis süresini kısaltır.
Tekrarını azaltmak için ne yapılır
Onarım sonrası aynı noktanın yeniden çatlamaması büyük ölçüde montaj ve kablo düzenine bağlıdır:
- Kabloyu jaka dik gelecek şekilde değil, kasanın yanında kıvrım payı bırakarak sabitlemek gerekir; jak üzerine binen çekme kuvveti böyle azalır.
- Braket gevşekse cihaz her sarsıntıda kendi ağırlığıyla salınır; tutuş yüzeyi temiz ve tam oturmuş olmalıdır.
- Cihazı camın üst kenarına yakın, gövdesi desteklenmiş biçimde konumlandırmak salınımı azaltır.
- Hafıza kartını sık sık takıp çıkarmak yuvanın ayaklarını yorar; kayıtları kablo ya da uygulama üzerinden almak yuvayı korur.
- Ticari araçta aynı cihaz günde çok daha fazla saat çalışır; periyodik olarak kablo ve braket kontrolü yapmak arızayı önce yakalar.
Kısa kontrol listesi
- Arıza araç hareket halinde mi çıkıyor, duran araçta da var mı?
- Kabloyu oynattığınızda belirti değişiyor mu?
- Soğuk ve ısınmış durumda davranış aynı mı?
- Kart başka cihazda okunuyor mu?
- Belirtinin çıktığı koşulları yazılı olarak not ettiniz mi?
Titreşim kaynaklı arızalar cihazın bittiği anlamına gelmez; çoğu, kart üzerinde tek bir noktanın yeniden lehimlenmesiyle çözülür. WebTeknoServis araç kamerası, multimedya ve monitör cihazlarında kart seviyesinde onarım yapar; Sürat Kargo anlaşması sayesinde Türkiye'nin her ilinden ve ilçesinden kargoyla cihaz kabul edilir.
