Araç elektriğindeki ani gerilim değişimleri cihazın giriş katını zorlar ve hasarın tipik izi tek bir yerde toplanır: yanmış koruma elemanı, delinmiş regülatör ve hiçbir belirti vermeyen sessiz bir kart. Cihaz kademeli olarak bozulmadıysa, bir anda tamamen susmuşsa ve o gün araçta akü, takviye ya da elektrik işi yapıldıysa şüphe ilk olarak burada başlar.
Bu yazı, gerilim darbesinin araçta nasıl oluştuğunu, cihazda hangi izleri bıraktığını, onarım şansının neye bağlı olduğunu ve aynı hasarın tekrarını önleyen adımları anlatıyor. Besleme geriliminin yanlış seçilmesinden doğan hasar farklı bir konudur ve onu yanlış adaptör ve yüksek gerilim beslemesi yazısında ele aldık.
Araçta gerilim ne zaman sıçrar
- Akü kablosunun motor çalışırken sökülmesi ya da gevşek bir kutup başının yolda temasını kesip yeniden kurması.
- Başka bir araçtan takviye alınması; kabloların yanlış sırayla bağlanması ya da çıkarılması.
- Kutupların ters bağlanması; bu durumda hasar anlıktır ve giriş katında birden çok eleman etkilenir.
- Şarj sisteminde arıza; akünün düzgün beslenmemesi ya da gerilimin dengesiz kalması.
- Araç üzerinde kaynak işi yapılması; kaynak akımının şase üzerinden yol bulması.
- Yüksek akım çeken bir yükün aniden kesilmesi; bobin içeren yükler kesildiğinde hatta ters darbe bırakır.
Bu olayların hiçbiri cihazda gözle görünür bir iz bırakmak zorunda değildir. Bu yüzden teşhiste en değerli bilgi, arızanın ortaya çıktığı günün hikâyesidir.
Cihazda hasarın tipik izleri
| Belirti | Olası hasar bölgesi | Serviste bakılan |
|---|---|---|
| Cihaz hiç açılmıyor, ışık dahi yanmıyor | Giriş sigortası, koruma elemanı | Giriş katı süreklilik ölçümü |
| Besleme bağlanınca sigorta atıyor | Delinmiş regülatör ya da kısa devre | Giriş direnci, kısa devre arama |
| Açılıyor ama bir birimi çalışmıyor | Tek hatta bağlı sürücü elemanı | İlgili hattın gerilim ölçümü |
| Isınma var, görüntü yok | Besleme katı çalışıyor, dijital kat hasarlı | Saat sinyalleri, işlemci besleme |
| Arıza takviyeden hemen sonra başladı | Giriş koruması ve filtre elemanları | Kart üzerinde yanık izi aranması |
Dördüncü satır en kötü senaryodur: besleme katı görevini yapmaya devam ediyor olsa bile darbe dijital tarafa ulaşmışsa onarım şansı belirgin biçimde düşer. Yanık kokusu da geldiyse cihaz tekrar denenmemelidir; o durumdaki ilk adımları cihazdan yanık kokusu geliyor yazısında sıraladık.
Hangi cihazlar daha kırılgan
Risk, cihazın hangi hattan beslendiğine göre değişir. Kontakla birlikte beslenen bir ünite, araç üzerinde iş yapılırken genellikle beslemesiz durumdadır ve darbeyi daha az alır. Buna karşılık park modu için sürekli hatta bağlı kayıt cihazları, araç kapalıyken de beslemededir; akü sökümü ya da takviye sırasında devrede olan tek cihaz onlar olabilir.
İkinci etken, cihazın giriş katındaki korumanın cinsidir. Bazı cihazlarda giriş tarafında geri dönüşlü koruma bulunur ve darbeden sonra cihaz kendine gelir; bazılarında ise koruma elemanı bilinçli olarak kendini feda eder; bu durumda cihaz susar ama kartın geri kalanı kurtulur. Üçüncüsü ise cihazın araç tarafındaki bağlantı noktasıdır: doğrudan akü kutbuna bağlanan bir besleme, sigorta kutusundan alınan bir beslemeye göre daha ham bir gerilimle karşılaşır.
Onarım şansı nedir
Hasar giriş katında kalmışsa onarım şansı yüksektir. Sigorta, koruma elemanı ve regülatörün değişimi, kart üzerindeki izler sağlam olduğu sürece kalıcı sonuç verir. Bu işlemlerin tamamı kart seviyesinde onarım kapsamına girer.
Darbe dijital tarafa ulaşmışsa tablo değişir. İşlemci, bellek ya da görüntü işleme biriminin zarar görmesi, parça bulunabilirliği ve cihazın yazılımının yeniden yazılabilirliği sorularını açar. Bu iki koşuldan biri karşılanmıyorsa servis onarımın anlamlı olmadığını bildirir ve bunun gerekçesini onarılamaz raporu olarak yazar. Ara durumda ise onarım yapılabilir ama cihazın bazı işlevleri eksik kalır; böyle bir sonuç müşteriye önceden bildirilir ve kabulü istenir. Bu akışı onarım teklifi ve müşteri onayı yazısında anlattık.
Tekrarını önlemek için
- Araçta akü sökümü, takviye ya da elektrik işi yapılacaksa sonradan takılan cihazların beslemesi önce ayrılır.
- Takviye sırasında araç içindeki tüm elektronik cihazlar kapatılır.
- Cihaz kendi besleme kablosu ve kendi güç biriminden beslenir; farklı bir güç kaynağı kullanılmaz.
- Kutup başlarının sıkılığı ve şase bağlantısının temizliği düzenli kontrol edilir.
- Araçta kaynak işi yapılacaksa cihazlar tamamen sökülür.
- Şarj sisteminde şüphe varsa önce o giderilir; cihaz onarımı arkasından gelir.
Cihazın akü üzerindeki etkisi ayrı bir konudur; sürekli hatta bağlı bir cihazın tükettiği akım ve kaçak akım ölçümü için araç kamerası aküyü bitiriyor yazısına bakabilirsiniz.
Teşhiste hangi bilgiler yolu kısaltır
Elektriksel hasarda cihazın kendisi az şey anlatır; anlatan şey olayın hikâyesidir. Servise şu bilgilerle gelen cihazlarda teşhis belirgin biçimde hızlanır:
- Arızanın ortaya çıktığı gün araçta hangi işlem yapıldı: akü değişimi, takviye, elektrik tesisatı, kaynak.
- Cihaz o anda çalışıyor muydu, yoksa araç kapalı mıydı.
- Aynı anda başka bir cihaz da bozuldu mu; birden çok cihazın birlikte susması ortak bir olayı işaret eder.
- Cihaz hangi besleme noktasına bağlıydı; doğrudan akü, sigorta kutusu ya da çakmaklık.
- Arızadan sonra cihaz kaç kez yeniden denendi.
Son madde önemlidir, çünkü kısa devre durumundaki bir kartı tekrar tekrar beslemeye bağlamak hasarı büyütür. İlk denemeden sonra cihaz açılmıyorsa beslemeden ayrılması ve öyle bırakılması doğru olandır.
Özet
Bir anda susan cihazlarda arıza çoğu zaman kademeli bir yorulma değil, tek bir elektriksel olaydır. O olayın ne olduğunu hatırlamak teşhisi kısaltır, onarım şansını artırır ve aynı hasarın tekrarını önler. WebTeknoServis araç kamerası, araç monitörü ve multimedya ünitelerinde giriş katı onarımı yapar; anlaşmalı kargoyla Türkiye genelinden cihaz kabul eder.
